HISTORIA ZESPOŁU SZKÓŁ MUZYCZNYCH


obrazek

Przed 1978 rokiem … „Kurpiński” i Chopin”

Jak wieść gminna niesie, społeczeństwo polskie od zarania swych dziejów śpiewało, tańczyło i grało. Gdyby tak nie było, nie mielibyśmy Kurpińskiego, Chopina, Wieniawskiego, Moniuszki, Kolberga, Szymanowskiego …
Tak rozpoczyna się artykuł na jubileusz Zespołu Szkół Muzycznych w Poznaniu w 1996 roku. Jego autorka, Daniela Kraus-Burzyńska, wywodzi tradycje szkół Zespołu z różnych instytucji i form edukacyjnych kilku stuleci bogatej historii Poznania. Niniejszy tekst jest skrótem tego artykułu.

Jak wiadomo włączenie Wielkopolski do państwa polskiego nastąpiło dopiero w 1921 roku. W tych niespokojnych czasach na wysokości zadania stanęli artyści muzycy, pedagodzy i działacze. Dzięki ich wysiłkom 17 października 1920 roku zainaugurowała swą działalność Państwowa Akademia i Szkoła Muzyczna. W jej skład weszło istniejące od 1919 roku Konserwatorium Muzyczne im. I. J. Paderewskiego. Uczelnia przyjęła trójstopniową strukturę organizacyjną: kurs niższy, średni i wyższy.

Tu są korzenie dwóch powojennych szkól: Państwowej Szkoły Muzycznej I st. im. K. Kurpińskiego i Państwowej Szkoły Muzycznej II st. im. Fr. Chopina. Następne lata przyniosły szereg zmian organizacyjnych i kadrowych. W 1922 roku na żądanie Ministerstwa Oświaty w Warszawie, przemianowano Akademię na Państwowe Konserwatorium Muzyczne. Na inauguracji roku szkolnego 1938/39 w gmachu PKO przy Placu Wolności - dokąd przeniesiono Konserwatorium z zagrożonego budynku przy ulicy Wrocławskiej - dyrektor Zdzisław Jahnke powiedział: "Sądzę, że sztuka muzyczna winna być dostępna wszystkim obywatelom, winna być własnością całego narodu. ..."

Realizację tej pięknej idei i wielkich planów Konserwatorium przerwał wybuch II wojny światowej. Zamknięto Konserwatorium, a jego środowisko rozproszono. Muzycy i pedagodzy, którzy zostali w Poznaniu, przystąpili do organizowania konspiracyjnego nauczania muzyki. Wieczory muzyczne i koncerty muzyki chóralnej prowadzili m.innymi: Gertruda Konatkowska, Tadeusz Szulc, Stefan Stuligrosz, Wanda Falak-Zielińska, Walerian Gniot. Oni to swe powojenne losy związali z Państwową Średnią Szkolą Muzyczną jako nauczyciele, bądź współpracownicy. Już w pierwszych tygodniach wolności w 1945 roku nastąpił intensywny, niezwykły w swych rozmiarach rozwój szkolnictwa muzycznego i instytucji artystycznych. Pierwszy zjazd dyrektorów szkół muzycznych zaakceptował projekt trójstopniowego szkolnictwa muzycznego: niższego, średniego i wyższego.

A w Poznaniu już w marcu 1945 roku rozpoczęły się zapisy do Państwowego Konserwatorium Muzycznego. Pierwsze egzaminy odbyły się w czerwcu tego samego roku - w budynku przy Św. Marcinie (siedziba Akademii Muzycznej). Kandydatów kierowano na odpowiedni kurs: niższy, średni lub wyższy. Nie było wówczas wyraźnego rozdzielenia szkół według stopni, chociaż każda z nich miała swego kierownika: wyższa - rektora Zdzisława Jahnkego, średnia - Wacława Lewandowskiego, niższa - Mariana Sobieskiego. Szkoły dzieliły jeden budynek i jedną administrację. Pod wspólnym mianem Państwowego Konserwatorium Muzycznego działały do 16 sierpnia 1947 roku, kiedy to na mocy Okólnika Departamentu Muzyki Ministerstwa Kultury i Sztuki dokonano wyodrębnienia trzech szkół: Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej, Państwowej Średnie Szkoły Muzycznej, Państwowej Niższej Szkoły Muzycznej, działających pod tym samym kierownictwem.

Fakt rozdzielenia szkół nie wpłynął ujemnie na powiązania międzyszkolne. Wielu pedagogów łączyło pracę w wyższej i średniej szkole muzycznej, na przykład: Adam Bronisław Ciechański - jedyny wówczas koncertujący kontrabasista polski, Wacław Lewandowski - późniejszy rektor PWSM (1951), Józef Madeja - koncertujący klarnecista, Jan Rakowski <- wybitny altowiolista, Witold Rogat - muzykolog i kompozytor, późniejszy prorektor PWSM. Od początku istnienia obydwie szkoły pracowały w bardzo trudnych warunkach lokalowych, pod jednym dachem z Państwową Wyższą Szkolą Muzyczną. W roku szkolnym 1968/69 dział dziecięcy PSM I st. przeniesiono do budynku przy u1.Gtogowskiej 90, dział młodzieżowy tej szkoły pozostawiono w gmachu PWSM. Szkołę średnią wykwaterowano do jednego skrzydła budynku Szkoły Podstawowej Nr 24 przy ul. Ostrobramskiej (Górczyn). Kronikarz PSM II st. odnotował, co następuje:
... Inauguracja roku szkolnego 68/69 odbyta się w sali gimnastycznej Szkoty Podstawowej Nr 24. Wiele jeszcze izb przeznaczonych na klasy lekcyjne byto w przeróbce, gruzy, malowanie, zakładanie ścianek z płyt pilśniowych....lekcje rozpoczęto w tych klasach, w których już były instrumenty. W adaptacji "gmachu" dużo ofiarnej pracy wnieśli pracownicy administracji. Bardzo boleśnie i z rezygnacją przyjęła Nasza Szkoła przymusowe przeniesienie się aż na koniec świata...".
”1 września 1969/70 rozpoczęliśmy drugi rok nauki przy Ostrobramskiej. Mimo wysiłków Dyrekcji Naszej Szkoły celem zapewnienia nam lepszych warunków pracy, w dalszym ciągu z trwogą myśleliśmy o zimie, ogólnej ciasnocie, o fatalnych warunkach akustycznych, a braku sali na koncerty i na przesłuchania okresowe, zostaliśmy zmuszeni do przyjęcia gościny w klubie "Raszyn ", gdzie koncertujemy nasze koncerty... Rok szkolny 1970/71 rozpoczęliśmy z przykrą wiadomością, że nie ma gdzie ćwiczyć ani orkiestra, ani chór. Korytarz szkolny stał się miejscem ćwiczeń orkiestry, a chór ma próby w salce Nr 6 ... ".

Na przekór trudnościom - przez ponad 30 lat szkoły promieniowały osiągnięciami swych uczniów i często oryginalnymi formami nauczania. Do lat pięćdziesiątych PSM I st. organizowała publiczne lekcje słuchania muzyki dla setek słuchaczy, głównie ze środowiska robotniczego. Prowadzili je: Bronisław Rutkowski, Witold Dudziński, Wilhelmina Bagar-Osuchowska, Stanisława Szeligowska i inni. Na scenie Teatru Młodego Widza wystawiono pierwszy raz po wojnie operę Karola Kurpińskiego "Zamek na Czorsztynie", w realizacji uczniów PSM I st., pod dyrekcją Wiktora Buchwalda - Kapelmistrza Opery i nauczyciela szkoły (1951). W 1975 roku nauczyciele Stefan Budny i Kazimierz Antkowiak przygotowali z uczniami PSM I st. estradowe wykonanie jednoaktowej śpiewogry Mozarta "Bastien i Bastienne". W "Ilustrowanym Kurierze Polskim" z S.IIL1975r. czytamy "... Było to pierwsze operowe przedstawienie w Nowej Sali, które ściągnęło do Muzeum Regionalnego, rekordową ilość słuchaczy..."

W latach pięćdziesiątych uczniowie Wydziału Pedagogicznego, Instrumentalnego i Rytmiki PSM II st. sprawdzali swe umiejętności, pod okiem nauczycieli, w zakresie prowadzenia chórów, zespołów instrumentalnych, lekcji gry na instrumentach i audycji muzycznych w peryferyjnych szkołach Poznania (Rataje, Żegrze, Starołęka). Po 1952 roku rozbudowano liczebnie klasy instrumentów dętych. W PSM II st. uzupełniali kwalifikacje zawodowe muzycy Filharmonii Poznańskiej, a w późniejszych latach artyści chóru Teatru Wielkiego.

W latach 1957-1967 chór Państwowej Średniej Szkoły Muzycznej (PSM II st.) był współrealizatorem dzieł wokalno-instrumentalnych J.S.Bacha, L.van Beethovena, C.Debussy'ego, Ch.W.Glucka, A.Malawskiego, S.Moniuszki i K.Szymanowskiego w ramach Koncertów Filharmonii Poznańskiej pod batutą takich dyrygentów, jak: Stanisław Wisiorki, Jerzy Katlewicz i Zdzisław Szostak. Kierownikami artystycznymi chóru szkolnego byli Stanisław Kulczyński i Włodzimierz Maniszewski. W historii działalności artystycznej PSM II st. trwale zapisały się cykle audycji: "Godzina kompozytora poznańskiego", "Muzyka dawna", "Koncerty chopinowskie" i inne, których inicjatorami byli: Urszula Broniewska, Jerzy Libera i Hanna Morawska. Kroniki szkół odnotowują wiele interesujących wydarzeń artystycznych.

Dyrektorzy (1945 - 1978)



Państwową Szkołą Muzyczną I st. im. Karola Kurpińskiego kierował w latach 1945-1971 Ludwik Kwaśnik: skrzypek (do 1953 roku członek "Kwartetu Polskiego), animator życia muzycznego, współzałożyciel i pierwszy dyrygent Wielkopolskiej Orkiestry Symfonicznej im. Karola Kurpińskiego, organizator Państwowej Podstawowej Szkoły Muzycznej Nr 2 im. Tadeusza Szeligowskiego (1967), założyciel Społecznego Ogniska Artystycznego (1953) i przedszkola muzycznego przy PSM I st. Był kierownikiem sekcji smyczkowej Okręgowego Zespołu Metodyczno-Programowego Szkolnictwa Artystycznego, działaczem Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków i sekretarzem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Sam potężnej postury, miał słabość do gromadzenia niebanalnych, małych instrumentów muzycznych. Będąc wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej, lubił zaskakiwać studentów coraz to wymyślniejszymi "cudeńkami" i oryginalną, niedostępną wówczas literaturą muzyczną na dziecięce zespoły perkusyjne.

W 1965 roku nawiązał kontakt ze Szkołą Muzyczną w górniczym mieście Hoyerswerda (była NRD). Dało to początek wieloletniej wymiany artystycznej uczniów i nauczycieli. Wielokrotnie prasa informowała o sukcesach solistów i orkiestry kameralnej pod dyrekcją dyrektora szkoły, Ludwika Kwaśnika. Dla tej orkiestry i zespołów kameralnych opracowywał dzieła literatury muzycznej. Do końca swych dni żywo interesował się osiągnięciami szkoły, a przede wszystkim postępami - zawsze swojej ¬dziecięcej orkiestry smyczkowej. Zmarł w grudniu 1994 roku, a jego ciało spoczywa na Cmentarzu Junikowskim.

Po przejściu Ludwika Kwaśnika na emeryturę, w fotelu dyrektora zasiadł Stefan Sibilski (1971-1978) - nauczyciel Państwowego Liceum Muzycznego im. Mieczysława Karłowicza w Poznaniu i organista, współpracujący z najwybitniejszymi chórami poznańskimi. Szkoła zyskała godnego kontynuatora idei poprzedniego dyrektora. Szczególną opieką otoczono wybitnie uzdolnione dzieci. Z tego czasu datują się pierwsze ogólnopolskie sukcesy Piotra Milewskiego klasa skrzypiec Stefana Betza), późniejszego laureata Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego, Klaudyny Broniewskiej klasa skrzypiec Jadwigi Kaliszewskiej, uczestniczki tegoż Konkursu), czy Macieja Mazurka (klasa wiolonczeli Kazimierza Trzeciaka), zdobywcy I nagrody na Ogólnopolskim Konkursie Wiolonczelowym w Szczecinie (1978). Pierwszym dyrektorem Państwowej Szkoły Muzycznej lI stopnia (poprzednia nazwa Państwowa Średnia Szkota Muzyczna) był Wacław Lewandowski. W 1948r.zrezygnował z tego stanowiska w związku z przejściem do Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej. W trzy lata później został rektorem tej uczelni.

W latach 1948-1952 Państwowej Szkole Muzycznej II stopnia dyrektorował Witold Rogal, późniejszy organizator i dyrektor Państwowego Liceum Muzycznego i prorektor PWSM. Wykładał przedmioty teoretyczne, zajmował się pisaniem prac metodycznych i kompozycją.

W latach 1952-1973 dyrektorem PSM II st. był Erwin Nowaczyk. Równolegle, do czasu przejścia w 1973 roku na emeryturę, sprawował funkcję kierownika Okręgowego Zespołu Metodyczno-Programowego Szkolnictwa Artystycznego, obejmującego swą działalnością kilka województw. Owocem kilkuletniego kontaktu Dyrektora szkoły z Zakładem Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, były Jego prace metodyczne z zakresu badania uzdolnień muzycznych i projekt reformy struktury szkolnictwa artystycznego. Od 1951 roku prowadził badania naukowe i prace edytorskie nad duetami Moniuszki. Wszechstronne przygotowanie do tej pracy otrzymał w przedwojennym Konserwatorium Poznańskim, a po wojnie na wydziale muzykologii Uniwersytetu Poznańskiego.

Twórczość Stanisława Moniuszki była wielką miłością Dyrektora. W 1954 roku Polskie Wydawnictwo Muzyczne w Krakowie wydało jego "Katalog tematyczny. Pieśni solowe S. Moniuszki", a w 1965 roku tom I Dzieł S. Moniuszki. Dla potrzeb wydawnictwa przygotował do druku partytury wokalno-instrumentalne tego kompozytora.

Był cenionym wykładowcą, pedagogiem, naukowcem i publicystą. W ostatnich latach, już jako emerytowany dyrektor, nie mógł na skutek choroby czynnie uczestniczyć w wydarzeniach szkoły. Zmarł we wrześniu 1996 roku, a jego ciało spoczywa na malowniczym cmentarzu parafii św. Antoniego na Starołęce.

W 1973 roku stanowisko dyrektora PSM II st. objął Zenon Schubert, z wykształcenia kompozytor i organista. Wcześniej byt wizytatorem szkolnictwa artystycznego, dyrektorem Państwowej Podstawowej Szkoły Muzycznej im. H. Wieniawskiego, kierownikiem zespołu teoretyków Okręgowego Zespołu Metodyczno-Programowego, wykładowcą w PWSM i recenzentem muzycznym. Na antenie PR prowadził dwa cykle audycji pod nazwą "Poznańscy kompozytorzy" i "Polska muzyka współczesna". Z jego inicjatywy powstało Wielkopolskie Stowarzyszenie Ognisk Artystycznych.

Od wielu lat szkoła współpracował z Orkiestrą Reprezentacyjną Wojsk Lotniczych w Poznaniu. W 1974 roku Zenon Schubert podpisał oficjalne porozumienie między PSM II st. i Oddziałem Kultury Zarządu Politycznego Wojsk Lotniczych, dotyczące kształcenia członków orkiestry, pomocy merytorycznej i artystycznej. Za zasługi w rozwoju kultury muzycznej wśród żołnierzy Wojsk Lotniczych, szkoła wyróżniona została statuetką "Ikara". Nie sposób przemilczeć pracy twórczej dyrektora. Jego kompozycje wykonywane były na estradach kraju i zagranicy. Przynajmniej raz w roku stawał za pulpitem dyrygenckim, aby na galowych koncertach szkolnych w Auli UAM zaprezentować swą całoroczną pracę z orkiestrą symfoniczną i chórem PSM II st. Żartobliwy portret zamieścił w swoim tomie "Zawał" poeta Miron Białoszewski.

W latach 1945-1978 funkcję zastępcy dyrektora w PSM II st. pełnili kolejno: Włodzimierz Maniszewski, Aleksander Kasprzak i Danuta Kozłowska.

Zenon Schubert kierował Zespołem Szkół Muzycznych do chwili przejścia na emeryturę (1989). Zmiany ustrojowe po 1989 roku wywarły wielki wpływ na rozwój edukacji muzycznej w Zespole. W tym roku stanowisko dyrektora objął Wojciech Michalski absolwent PSM I stopnia im. K. Kurpińskiego w klasie skrzypiec i fagotu oraz PSM II stopnia im. F. Chopina w klasie fagotu. Wraz z Danielą Kraus-Burzyńską i Danutą Bartosz-Mierzyńską stworzyli zespół kierowniczy, współpracujący zgodnie przez 23 lata. Danuta Bartosz-Mierzyńska pełniła funkcję wicedyrektora do 2012 roku, Daniela Kraus-Burzyńska do 2019, zaś Wojciech Michalski do 2020 roku.

Aktualnie stanowisko dyrektora pełni Joanna Karpacz-Kowalkowska , a stanowiska wicedyrekotrów piastują Tomasz Kandulski (od 2016) i Iwona Matella (od 2020)